EPODON Q. HORATII FLACCI LIBER

I   II   III   IV   V   VI   VII   VIII   IX   X   XI   XII   XIII   XIV   XV   XVI   XVII

I

Ibis Liburnis inter alta navium,
      amice, propugnacula,
paratus omne Caesaris periculum
      subire, Maecenas, tuo:
quid nos, quibus te vita sit superstite
      iucunda, si contra, gravis?
utrumne iussi persequemur otium
      non dulce, ni tecum simul,
an hunc laborem mente laturi, decet
      qua ferre non mollis viros?
feremus et te vel per Alpium iuga
      inhospitalem et Caucasum
vel occidentis usque ad ultimum sinum
      forti sequemur pectore.
roges, tuom labore quid iuvem meo,
      inbellis ac firmus parum?
comes minore sum futurus in metu,
      qui maior absentis habet:
ut adsidens inplumibus pullis avis
      serpentium adlapsus timet
magis relictis, non, ut adsit, auxili
      latura plus praesentibus.
libenter hoc et omne militabitur
      bellum in tuae spem gratiae,
non ut iuvencis inligata pluribus
      aratra nitantur meis
pecusve Calabris ante Sidus fervidum
      Lucana mutet pascuis
neque ut superni villa candens Tusculi
      Circaea tangat moenia:
satis superque me benignitas tua
      ditavit, haud paravero
quod aut avarus ut Chremes terra premam,
      discinctus aut perdam nepos.

II

'Beatus ille qui procul negotiis,
      ut prisca gens mortalium,
paterna rura bubus exercet suis
      solutus omni faenore
neque excitatur classico miles truci
      neque horret iratum mare
forumque vitat et superba civium
      potentiorum limina.
ergo aut adulta vitium propagine
      altas maritat populos
aut in reducta valle mugientium
      prospectat errantis greges
inutilisque falce ramos amputans
      feliciores inserit
aut pressa puris mella condit amphoris
      aut tondet infirmas ovis.
vel cum decorum mitibus pomis caput
      Autumnus agris extulit,
ut gaudet insitiva decerpens pira
      certantem et uvam purpurae,
qua muneretur te, Priape, et te, pater
      Silvane, tutor finium.
libet iacere modo sub antiqua ilice,
      modo in tenaci gramine:
labuntur altis interim ripis aquae,
      queruntur in Silvis aves
frondesque lymphis obstrepunt manantibus,
      somnos quod invitet levis.
at cum tonantis annus hibernus Iovis
      imbris nivisque conparat,
aut trudit acris hinc et hinc multa cane
      apros in obstantis plagas
aut amite levi rara tendit retia
      turdis edacibus dolos
pavidumque leporem et advenam laqueo gruem
      iucunda captat praemia.
quis non malarum quas amor curas habet
      haec inter obliviscitur?
quodsi pudica mulier in partem iuvet
      domum atque dulcis liberos,
Sabina qualis aut perusta Solibus
      pernicis uxor Apuli,
sacrum vetustis exstruat lignis focum
      lassi Sub adventum viri
claudensque textis cratibus laetum pecus
      distenta siccet ubera
et horna dulci vina promens dolio
      dapes inemptas adparet:
non me Lucrina iuverint conchylia
      magisve rhombus aut scari,
siquos Eois intonata fluctibus
      hiems ad hoc vertat mare,
non Afra avis descendat in ventrem meum,
      non attagen Ionicus
iucundior quam lecta de pinguissimis
      oliva ramis arborum
aut herba lapathi prata amantis et gravi
      malvae salubres corpori
vel agna festis caesa Terminalibus
      vel haedus ereptus lupo.
has inter epulas ut iuvat pastas ovis
      videre properantis domum,
videre fessos vomerem inversum boves
      collo trahentis languido
positosque vernas, ditis examen domus,
      circum renidentis Laris.'
haec ubi locutus faenerator Alfius,
      iam iam futurus rusticus,
omnem redegit idibus pecuniam,
      quaerit kalendis ponere.

III

Parentis olim siquis inpia manu
      senile guttur fregerit,
edit cicutis alium nocentius.
      o dura messorum ilia.
quid hoc veneni saevit in praecordiis?
      num viperinus his cruor
incoctus herbis me fefellit? an malas
      Canidia tractavit dapes?
ut Argonautas praeter omnis candidum
      Medea mirata est ducem,
ignota tauris inligaturum iuga
      perunxit hoc Iasonem,
hoc delibutis ulta donis paelicem
      serpente fugit alite.
nec tantus umquam Siderum insedit vapor
      siticulosae Apuliae
nec munus umeris efficacis Herculis
      inarsit aestuosius.
at siquid umquam tale concupiveris,
      iocose Maecenas, precor,
manum puella savio opponat tuo,
      extrema et in sponda cubet.

IV

Lupis et agnis quanta Sortito obtigit,
      tecum mihi discordia est,
Hibericis peruste funibus latus
      et crura dura compede.
licet superbus ambules pecunia,
      fortuna non mutat genus.
videsne, sacram metiente te viam
      cum bis trium ulnarum toga,
ut ora vertat huc et huc euntium
      liberrima indignatio?
'sectus flagellis hic triumviralibus
      praeconis ad fastidium
arat Falerni mille fundi iugera
      et Appiam mannis terit
sedilibusque magnus in primis eques
      Othone contempto sedet.
quid attinet tot ora navium gravi
      rostrata duci pondere
contra latrones atque servilem manum
      hoc, hoc tribuno militum?'

V

'At o deorum quidquid in caelo regit
      terras et humanum genus,
quid iste fert tumultus aut quid omnium
      voltus in unum me truces?
per liberos te, si vocata partubus
      Lucina veris adfuit,
per hoc inane purpurae decus precor,
      per inprobaturum haec Iovem,
quid ut noverca me intueris aut uti
      petita ferro belua?'
ut haec trementi questus ore constitit
      insignibus raptis puer,
inpube corpus, quale posset inpia
      mollire Thracum pectora:
Canidia, brevibus illigata viperis
      crinis et incomptum caput,
iubet sepulcris caprificos erutas,
      iubet cupressos funebris
et uncta turpis ova ranae Sanguine
      plumamque nocturnae strigis
herbasque, quas Iolcos atque Hiberia
      mittit venenorum ferax,
et ossa ab ore rapta ieiunae canis
      flammis aduri Colchicis.
at expedita Sagana, per totam domum
      spargens Avernalis aquas,
horret capillis ut marinus asperis
      echinus aut Laurens aper.
abacta nulla Veia conscientia
      ligonibus duris humum
exhauriebat, ingemens laboribus,
      quo posset infossus puer
longo die bis terque mutatae dapis
      inemori spectaculo,
cum promineret ore, quantum exstant aqua
      suspensa mento corpora;
exsucta uti medulla et aridum iecur
      amoris esset poculum,
interminato cum semel fixae cibo
      intabuissent pupulae.
non defuisse masculae libidinis
      Ariminensem Foliam
et otiosa credidit Neapolis
      et omne vicinum oppidum,
quae sidera excantata voce Thessala
      lunamque caelo deripit.
hic inresectum saeva dente livido
      Canidia rodens pollicem
quid dixit aut quid tacuit? 'o rebus meis
      non infideles arbitrae,
Nox et Diana, quae silentium regis,
      arcana cum fiunt sacra,
nunc, nunc adeste, nunc in hostilis domos
      iram atque numen vertite.
formidulosis cum latent silvis ferae
      dulci sopore languidae,
senem, quod omnes rideant, adulterum
      latrent Suburanae canes
nardo perunctum, quale non perfectius
      meae laborarint manus.
quid accidit? cur dira barbarae minus
      venena Medeae valent,
quibus Superbam fugit ulta paelicem,
      magni Creontis filiam,
cum palla, tabo munus imbutum, novam
      incendio nuptam abstulit?
atqui nec herba nec latens in asperis
      radix fefellit me locis.
indormit unctis omnium cubilibus
      oblivione paelicum?
a, a, solutus ambulat veneficae
      scientioris carmine.
non usitatis, Vare, potionibus,
      o multa fleturum caput,
ad me recurres nec vocata mens tua
      Marsis redibit vocibus.
maius parabo, maius infundam tibi
      fastidienti poculum
priusque caelum Sidet inferius mari
      tellure porrecta super
quam non amore sic meo flagres uti
      bitumen atris ignibus.'
sub haec puer iam non, ut ante, mollibus
      lenire verbis inpias,
sed dubius unde rumperet silentium,
      misit Thyesteas preces:
'venena maga non fas nefasque, non valent
      convertere humanam vicem.
diris agam vos: dira detestatio
      nulla expiatur victima.
quin, ubi perire iussus exspiravero,
      nocturnus occurram Furor
petamque voltus umbra curvis unguibus,
      quae vis deorum est Manium,
et inquietis adsidens praecordiis
      pavore somnos auferam.
vos turba vicatim hinc et hinc saxis petens
      contundet obscaenas anus;
post insepulta membra different lupi
      et Esquilinae alites
neque hoc parentes, heu mihi superstites,
      effugerit spectaculum.'

VI

Quid inmerentis hospites vexas, canis
      ignavos adversum lupos?
quin huc inanis, si potes, vertis minas
      et me remorsurum petis?
nam qualis aut Molossus aut fulvos Lacon,
      amica vis pastoribus,
agam per altas aure sublata nivis
      quaecumque praecedet fera;
tu, cum timenda voce complesti nemus,
      proiectum odoraris cibum.
cave, cave, namque in malos asperrimus
      parata tollo cornua,
qualis Lycambae spretus infido gener
      aut acer hostis Bupalo.
an si quis atro dente me petiverit,
      inultus ut flebo puer?

VII

Quo, quo scelesti ruitis? aut cur dexteris
      aptantur enses conditi?
parumne campis atque Neptuno super
      fusum est Latini sanguinis,
non ut superbas invidae Karthaginis
      Romanus arces ureret,
intactus aut Britannus ut descenderet
      sacra catenatus via,
sed ut Secundum vota Parthorum sua
      Vrbs haec periret dextera?
neque hic lupis mos nec fuit leonibus
      umquam nisi in dispar feris.
furorne caecos an rapit vis acrior
      an culpa? responsum date.
tacent et albus ora pallor inficit
      mentesque perculsae Stupent.
sic est: acerba fata Romanos agunt
      scelusque fraternae necis,
ut inmerentis fluxit in terram Remi
      sacer nepotibus cruor.

VIII

Rogare longo putidam te saeculo,
      viris quid enervet meas,
cum sit tibi dens ater et rugis vetus
      frontem senectus exaret
hietque turpis inter aridas natis
      podex velut crudae bovis.
sed incitat me pectus et mammae putres
      equina quales ubera
venterque mollis et femur tumentibus
      exile suris additum.
esto beata, funus atque imagines
      ducant triumphales tuom
nec sit marita, quae rotundioribus
      onusta bacis ambulet.
quid? quod libelli Stoici inter Sericos
      iacere pulvillos amant,
inlitterati num minus nervi rigent
      minusve languet fascinum?
quod ut superbo povoces ab inguine,
      ore adlaborandum est tibi.

IX

Quando repositum Caecubum ad festas dapes
      victore laetus Caesare
tecum sub alta---sic Iovi gratum---domo,
      beate Maecenas, bibam
sonante mixtum tibiis carmen lyra,
      hac Dorium, illis barbarum?
ut nuper, actus cum freto Neptunius
      dux fugit ustis navibus
minatus Vrbi vincla, quae detraxerat
      servis amicus perfidis.
Romanus eheu---posteri negabitis---
      emancipatus feminae
fert vallum et arma miles et spadonibus
      servire rugosis potest
interque signa turpe militaria
      sol adspicit conopium.
ad hunc frementis verterunt bis mille equos
      Galli canentes Caesarem
hostiliumque navium portu latent
      puppes sinistrorsum citae.
io Triumphe, tu moraris aureos
      currus et intactas boves?
io Triumphe, nec Iugurthino parem
      bello reportasti ducem
neque Africanum, cui super Karthaginem
      virtus Sepulcrum condidit.
terra marique victus hostis Punico
      lugubre mutavit sagum.
aut ille centum nobilem Cretam urbibus
      ventis iturus non suis
exercitatas aut petit Syrtis noto
      aut fertur incerto mari.
capaciores adfer huc, puer, Scyphos
      et Chia vina aut Lesbia
vel quod fluentem nauseam coerceat
      metire nobis Caecubum.
curam metumque Caesaris rerum iuvat
      dulci Lyaeo solvere.

X

Mala soluta navis exit alite
      ferens olentem Mevium.
ut horridis utrumque verberes latus,
      Auster, memento fluctibus;
niger rudentis Eurus inverso mari
      fractosque remos differat;
insurgat Aquilo, quantus altis montibus
      frangit trementis ilics;
nec sidus atra nocte amicum adpareat,
      qua tristis Orion cadit;
quietiore nec feratur aequore
      quam Graia victorum manus,
cum Pallas usto vertit iram ab Ilio
      in inpiam Aiacis ratem.
o quantus instat navitis sudor tuis
      tibique pallor luteus
et illa non virilis heiulatio
      preces et aversum ad Iovem,
Ionius udo cum remugiens sinus
      Noto carinam ruperit
opima quodsi praeda curvo litore
      porrecta mergos iuverit,
libidinosus immolabitur caper
      et agna Tempestatibus.

XI

Petti, nihil me sicut antea iuvat
      scribere versiculos amore percussum gravi,
amore, qui me praeter omnis expetit
      mollibus in pueris aut in puellis urere.
hic tertius December, ex quo destiti
      Inachia furere, silvis honorem decutit.
heu me, per Vrbem (nam pudet tanti mali)
      fabula quanta fui, conviviorum et paenitet,
in quis amantem languor et silentium
      arguit et latere petitus imo spiritus.
'contrane lucrum nil valere candidum
      pauperis ingenium' querebar adplorans tibi,
simul calentis inverecundus deus
      fervidiore mero arcana promorat loco.
'quodsi meis inaestuet praecordiis
      libera bilis, ut haec ingrata ventis dividat
fomenta volnus nil malum levantia,
      desinet inparibus certare submotus pudor.'
ubi haec severus te palam laudaveram,
      iussus abire domum ferebar incerto pede
ad non amicos heu mihi postis et heu
      limina dura, quibus lumbos et infregi latus.
nunc gloriantis quamlibet mulierculam
      vincere mollitia amor Lycisci me tenet;
unde expedire non amicorum queant
      libera consilia nec contumeliae graves,
sed alius ardor aut puellae candidae
      aut teretis pueri longam renodantis comam.

XII

Quid tibi vis, mulier nigris dignissima barris?
      munera quid mihi quidve tabellas
mittis nec firmo iuveni neque naris obesae?
      namque sagacius unus odoror,
polypus an gravis hirsutis cubet hircus in alis
      quam canis acer ubi lateat sus.
qui sudor vietis et quam malus undique membris
      crescit odor, cum pene Soluto
indomitam properat rabiem sedare, neque illi
      iam manet umida creta colorque
stercore fucatus crocodili iamque Subando
      tenta cubilia tectaque rumpit.
vel mea cum saevis agitat fastidia verbis:
      'Inachia langues minus ac me;
Inachiam ter nocte potes, mihi Semper ad unum
      mollis opus. pereat male quae te
Lesbia quaerenti taurum monstravit inertem.
      cum mihi Cous adesset Amyntas,
cuius in indomito constantior inguine nervos
      quam nova collibus arbor inhaeret.
muricibus Tyriis iteratae vellera lanae
      cui properabantur? tibi nempe,
ne foret aequalis inter conviva, magis quem
      diligeret mulier sua quam te.
o ego non felix, quam tu fugis, ut pavet acris
      agna lupos capreaeque leones!'

XIII

Horrida tempestas caelum contraxit et imbres
      nivesque deducunt Iovem; nunc mare, nunc siluae
Threicio Aquilone sonant. rapiamus, amici,
      Occasionem de die dumque virent genua
et decet, obducta solvatur fronte senectus.
      tu vina Torquato move consule pressa meo.
cetera mitte loqui: deus haec fortasse benigna
      reducet in sedem vice. nunc et Achaemenio
perfundi nardo iuvat et fide Cyllenea
      levare diris pectora Sollicitudinibus,
nobilis ut grandi cecinit Centaurus alumno:
      'invicte, mortalis dea nate puer Thetide,
te manet Assaraci tellus, quam frigida parvi
      findunt Scamandri flumina lubricus et Simois,
unde tibi reditum certo Subtemine Parcae
      rupere, nec mater domum caerula te revehet.
illic omne malum vino cantuque levato,
deformis aegrimoniae dulcibus adloquiis.'

XIV

Mollis inertia cur tantam diffuderit imis
      oblivionem sensibus,
pocula Lethaeos ut si ducentia somnos
      arente fauce traxerim,
candide Maecenas, occidis Saepe rogando:
      deus, deus nam me vetat
inceptos, olim promissum carmen, iambos
      ad umbilicum adducere.
non aliter Samio dicunt arsisse Bathyllo
      Anacreonta Teium,
qui persaepe cava testudine flevit amorem
      non elaboratum ad pedem.
ureris ipse miser: quodsi non pulcrior ignis
      accendit obsessam Ilion,
gaude sorte tua; me libertina, nec uno
      contenta, Phryne macerat.

XV

Nox erat et caelo fulgebat Luna sereno
      inter minora sidera,
cum tu, magnorum numen laesura deorum,
      in verba iurabas mea,
artius atque hedera procera adstringitur ilex
      lentis adhaerens bracchiis;
dum pecori lupus et nautis infestus Orion
      turbaret hibernum mare
intonsosque agitaret Apollinis aura capillos,
      fore hunc amorem mutuom,
o dolitura mea multum virtute Neaera:
      nam siquid in Flacco viri est,
non feret adsiduas potiori te dare noctes
      et quaeret iratus parem
nec semel offensi cedet constantia formae,
      si certus intrarit dolor.
et tu, quicumque es felicior atque meo nunc
      superbus incedis malo,
sis pecore et multa dives tellure licebit
      tibique Pactolus fluat
nec te Pythagorae fallant arcana renati
      formaque vincas Nirea,
heu heu, translatos alio maerebis amores,
      ast ego vicissim risero.

XVI

Altera iam teritur bellis civilibus aetas,
      suis et ipsa Roma viribus ruit.
quam neque finitimi valuerunt perdere Marsi
      minacis aut Etrusca Porsenae manus,
aemula nec virtus Capuae nec Spartacus acer
      novisque rebus infidelis Allobrox
nec fera caerulea domuit Germania pube
      parentibusque abominatus Hannibal:
inpia perdemus devoti sanguinis aetas
      ferisque rursus occupabitur solum:
barbarus heu cineres insistet victor et Vrbem
      eques sonante verberabit ungula,
quaeque carent ventis et solibus ossa Quirini,
      (nefas videre) dissipabit insolens.
forte quid expediat communiter aut melior pars,
      malis carere quaeritis laboribus;
nulla sit hac potior sententia: Phocaeorum
      velut profugit exsecrata civitas
agros atque lares patrios habitandaque fana
      apris reliquit et rapacibus lupis,
ire, pedes quocumque ferent, quocumque per undas
      Notus vocabit aut protervos Africus.
sic placet? an melius quis habet suadere? Secunda
      ratem occupare quid moramur alite?
sed iuremus in haec: 'simul imis saxa renarint
      vadis levata, ne redire sit nefas;
neu conversa domum pigeat dare lintea, quando
      Padus Matina laverit cacumina,
in mare seu celsus procurrerit Appenninus
      novaque monstra iunxerit libidine
mirus amor, iuvet ut tigris subsidere cervis,
      adulteretur et columba miluo,
credula nec ravos timeant armenta leones
      ametque salsa levis hircus aequora.'
haec et quae poterunt reditus abscindere dulcis
      eamus omnis exsecrata civitas
aut pars indocili melior grege; mollis et exspes
      inominata perpremat cubilia.
vos, quibus est virtus, muliebrem tollite luctum,
      Etrusca praeter et volate litora.
nos manet Oceanus circum vagus: arva beata
      petamus, arva divites et insulas,
reddit ubi cererem tellus inarata quotannis
      et inputata floret usque vinea,
germinat et numquam fallentis termes olivae
      suamque pulla ficus ornat arborem,
mella cava manant ex ilice, montibus altis
      levis crepante lympha desilit pede.
illic iniussae veniunt ad mulctra capellae
      refertque tenta grex amicus ubera
nec vespertinus circumgemit ursus ovile
      nec intumescit alta viperis humus;
pluraque felices mirabimur, ut neque largis
      aquosus Eurus arva radat imbribus,
pinguia nec siccis urantur semina glaebis,
      utrumque rege temperante caelitum.
non huc Argoo contendit remige pinus
      neque inpudica Colchis intulit pedem,
non huc Sidonii torserunt cornua nautae,
      laboriosa nec cohors Vlixei.
nulla nocent pecori contagia, nullius astri
      gregem aestuosa torret impotentia.
Iuppiter illa piae secrevit litora genti,
      ut inquinavit aere tempus aureum,
aere, dehinc ferro duravit saecula, quorum
      piis secunda vate me datur fuga.

XVII

'Iam iam efficaci do manus scientiae,
supplex et oro regna per Proserpinae,
per et Dianae non movenda numina,
per atque libros carminum valentium
refixa caelo devocare sidera,
Canidia: parce vocibus tandem sacris
citumque retro solve, solve turbinem.
movit nepotem Telephus Nereium,
in quem superbus ordinarat agmina
Mysorum et in quem tela acuta torserat.
unxere matres Iliae additum feris
alitibus atque canibus homicidam Hectorem,
postquam relictis moenibus rex procidit
heu pervicacis ad pedes Achillei.
saetosa duris exuere pellibus
laboriosi remiges Vlixei
volente Circa membra; tunc mens et sonus
relapsus atque notus in voltus honor.
dedi satis superque poenarum tibi,
amata nautis multum et institoribus.
fugit iuventas et verecundus color
reliquit ossa pelle amicta lurida,
tuis capillus albus est odoribus,
nullum a labore me reclinat otium;
urget diem nox et dies noctem neque est
levare tenta spiritu praecordia.
ergo negatum vincor ut credam miser,
Sabella pectus increpare carmina
caputque Marsa dissilire nenia.
quid amplius vis? o mare et terra, ardeo,
quantum neque atro delibutus Hercules
Nessi cruore nec Sicana fervida
virens in Aetna flamma; tu, donec cinis
iniuriosis aridus ventis ferar,
cales venenis officina Colchicis.
quae finis aut quod me manet stipendium?
effare; iussas cum fide poenas luam,
paratus expiare, seu poposceris
centum iuvencos sive mendaci lyra
voles sonare: ''tu pudica, tu proba
perambulabis astra sidus aureum.''
infamis Helenae Castor offensus vice
fraterque magni Castoris, victi prece,
adempta vati reddidere lumina:
et tu, potes nam, solve me dementia,
o nec paternis obsoleta sordibus
neque in sepulcris pauperum prudens anus
novendialis dissipare pulveres.
tibi hospitale pectus et purae manus
tuosque venter Pactumeius et tuo
cruore rubros obstetrix pannos lavit,
utcumque fortis exsilis puerpera.'
      'quid obseratis auribus fundis preces?
non saxa nudis surdiora navitis
Neptunus alto tundit hibernus salo.
inultus ut tu riseris Cotytia
volgata, sacrum liberi Cupidinis,
et Esquilini pontifex venefici
inpune ut Vrbem nomine inpleris meo?
quid proderat ditasse Paelignas anus
velociusve miscuisse toxicum?
sed tardiora fata te votis manent:
ingrata misero vita ducenda est in hoc,
novis ut usque suppetas laboribus.
optat quietem Pelopis infidi pater,
egens benignae Tantalus semper dapis,
optat Prometheus obligatus aliti,
optat supremo collocare Sisyphus
in monte saxum; sed vetant leges Iovis.
voles modo altis desilire turribus,
frustraque vincla gutturi innectes tuo
modo ense pectus Norico recludere
fastidiosa tristis aegrimonia.
vectabor umeris tunc ego inimicis eques
meaeque terra cedet insolentiae.
an quae movere cereas imagines,
ut ipse nosti curiosus, et polo
deripere lunam vocibus possim meis,
possim crematos excitare mortuos
desiderique temperare pocula,
plorem artis in te nil agentis exitus?'